O Współdzieleniu Eucharystii

Oświadczenie Międzynarodowej Wspólnoty Ekumenicznej (IEF)

(Przyjęte przez Zgromadzenie Generalne w Písku, w lipcu 2007 r.)

I. Kroki w kierunku widzialnej jedności Kościoła

1. Międzynarodowa Wspólnota Ekumeniczna (IEF) powstała na mocy misji i wizji Deklaracji z Fryburga (1967): „Przez modlitwę, studium i działanie, Międzynarodowa Wspólnota Ekumeniczna (IEF) pragnie służyć tworzeniu widzialnej jedności Kościoła zgodnie z wolą wyrażoną przez Jezusa i środkami, którymi On chce”.

2. Jako członkowie IEF, z okazji 40 rocznicy naszego powstania, jesteśmy wdzięczni za ubogacające i błogosławione dziesiątki lat wyjątkowego doświadczenia jedności w Duchu. Krok po kroku, IEF rozwinęła się z ruchu ekumenicznego we wspólnotę ekumeniczną, uznając się wzajemnie jednakowo za braci i siostry w Ciele Jezusa Chrystusa, na podstawie jednego chrztu.

3. Od momentu powstania, przez odkrywanie i praktykowanie jedności w Jezusie Chrystusie, jako chrześcijanie różnych wyznań, staramy się żyć dzisiaj Kościołem jutra z radością, nadzieja i miłością.

4. Przeżywamy tę jedność w IEF dzięki corocznym kongresom międzynarodowym, na krajowych spotkaniach regionów oraz mniejszych grup, przez kontakty i akcje ekumeniczne w gronie świeckich i duchownych, we współpracy z narodowymi strukturami i organizacjami ekumenicznymi, czyniąc to zwłaszcza przez modlitwę i wspólne nabożeństwa. Wszystkie te wydarzenia dają nam sposobność do okazania sobie wzajemnie chrześcijańskiej miłości.

5. Wspólna modlitwa i akty kultu stanowią serce IEF: to właśnie przez nie dochodzimy do jedności z Bogiem i z drugim człowiekiem, doświadczając mocy Ducha Świętego w działaniach uzdrawiających i uwalniających oraz w budowaniu wspólnoty.

6. Obok tych pozytywnych stron, dzielimy także ból z powodu tego, że pełna komunia i wspólny kult Kościołów nie są dziś jeszcze dane, ponieważ ludzki grzech i ograniczenia w naszych Kościołach powstrzymują nawracającą i przemieniającą moc Ducha Świętego.

7. Nie dla nas jest tani ekumenizm; ani też tania wspólna wiara, która nic nie kosztuje. Przeciwnie, wierzymy i przeżywamy kosztowny ekumenizm, w którym – prawdziwie według słów Jezusa do swego Ojca, „aby wszyscy stanowili jedno” (Jn 17,21) – ponosimy ryzyko rzucania wyzwań i ich podejmowania.

8. W modlitwie i wspólnym sprawowaniu kultu, radujemy się bogactwem różnorodności tradycji liturgicznych innych wyznań i Kościoła jako całości, w jedności, która już jest pomiędzy nami. Jednocześnie właśnie przez to doświadczenie uświadamiamy sobie nasz podział, zwłaszcza gdy jesteśmy zaproszeni do Stołu Pańskiego.

9. Eucharystia, ustanowiona przez samego Jezusa Chrystusa, jest najsilniejszym wyrazem jedności Ciała Chrystusa i jednocześnie źródłem i szczytem całego życia chrześcijańskiego. Podział jest najboleśniejszy właśnie w tym miejscu, gdzie musimy odczuć i uznać skandal podzielonego chrześcijaństwa i naszą niezdolność do przeżycia w pełni słów Jezusa Chrystusa: „Pijcie z niego wszyscy. To jest moja Krew przymierza, przelana za wielu” (Mt 26,28).

10. Dlatego też szukanie, znajdowanie i wypracowywanie nowych rozwiązań przezwyciężenia skandalu podziału przy Eucharystii musi być jasnym priorytetem misji i wizji IEF, tak abyśmy dawali autentyczne świadectwo jako ruch zmierzający ku widzialnej jedności Kościoła.

II. Duchowe i pastoralne wskazania odnośnie do gościnności Eucharystycznej

A. Wskazania duchowe i pastoralne

11. Kościoły, do których należymy, w oparciu o różne stanowiska teologiczne, zajmują odmienne stanowiska odnośnie do współdzielenia Eucharystii. Biorąc pod uwagę te uwarunkowania konfesyjne jesteśmy świadomi, że odpowiedzialne podejście do współdzielenia Eucharystii wymaga jaśniejszego rozumienia sedna naszej wiary, bez pomijania kwestii posługiwania duchownego, święceń, struktury episkopalnej i synodalnej oraz sukcesji i tradycji apostolskiej.

12. Zważywszy na to wszystko, nasza duchowa i duszpasterska rekomendacja skierowana do członków IEF dotycząca współdzielenia Eucharystii jest następująca: Fakt przyjęcia zaproszenia Jezusa Chrystusa do dzielenia Jego Ciała i Krwi w czasie danej celebracji jest z zasady osobistą i odpowiedzialną decyzją sumienia, która ma być podjęta z poszanowaniem dyscypliny i zasad Kościoła swojego oraz innych.

B. Tradycja, Komunia i decyzja sumienia

13. Stajemy na gruncie Tradycji i Komunii własnych wyznań. Jesteśmy wierni ich aktualnym uregulowaniom i wezwani do ich poszanowania, wzięcia pod rozwagę i postępowania zgodnie z nimi.

14. Między głównymi wyznaniami protestanckimi i anglikańskimi poczyniono ważne uzgodnienia dotyczące celebracji eucharystycznych ze wskazaniami dotyczącymi interkomunii i gościnności eucharystycznej. Są one otwarte dla wszystkich ochrzczonych członków, którzy mają prawo przystępować do Eucharystii we własnych wyznaniach.

15. Celebracje eucharystyczne w trakcie kongresów międzynarodowych IEF nie są jedynie wyrazem wiary i liturgii różnych wyznań, ale odzwierciedlają także rozwój darów jedności, radości i komunii w Duchu Świętym.

16. Współdzielenie Eucharystii zawsze domaga się odpowiedzialnej i osobistej decyzji sumienia, ponieważ głosowi sumienia każdy osobiście musi się podporządkować. W tym wypadku nasze sumienie musi być dobrze poinformowane, przy wzięciu pod uwagę reguł i przepisów własnego Kościoła.

17. W trakcie konferencji międzynarodowych, poza sprawowaniem Eucharystii poszczególnych wyznań, zaleca się również sprawowanie celebracji eucharystycznej wedle ekumenicznej Liturgii z Limy.

C. Opieka duchowa i duszpasterska

18. Odpowiedzialne i osobiste decyzje sumienia muszą być poszanowane. Co więcej każdy, świecki czy duchowny, powinien – jeśli sobie życzy – otrzymać duchowe i duszpasterskie wsparcie wspólnoty, w odniesieniu do decyzji swego sumienia.

19. Jesteśmy wezwani, aby użyć swej mądrości, rozeznania i zmysłu wiary (sensus fidei) we wszystkich przypadkach, w których istnieje nagląca duchowa lub ekumeniczna potrzeba współdzielenia Eucharystii. Gdy decyzja sumienia skutkuje pójściem za dyscypliną własnego Kościoła, nie powinniśmy być określani jako nie ekumeniczni. Z drugiej strony, gdy skutkuje ona przyjęciem zaproszenia do gościnności eucharystycznej, nie powinniśmy nigdy być uważani za mniej wiernych własnemu Kościołowi.

D. Gościnność Eucharystyczna

20. Zasadą jest, że podczas Eucharystii rzymskokatolickiej w czasie konferencji międzynarodowych IEF, nie ma otwartego zaproszenia uczestników nie katolickich do przyjęcia Eucharystii, chyba że biskup miejsca zadecyduje inaczej. Nie ma też wyrażonego zakazu, ale raczej powinno się praktykować pozwolenie oparte na regułach Dyrektorium Ekumenicznego (1993). Jest to zwyczajna praktyka wielu diecezji i wspólnot rzymskokatolickich.

21. Wedle Soboru Watykańskiego II (1962–1965) istnieją pośrednie stopnie (częściowej) komunii Kościoła, pomiędzy pełnym oddzieleniem od Kościoła i pełną komunią kościelną. Wzbudza to pytanie, czy były by możliwe pośrednie formy pomiędzy odmową Eucharystii, a pełną komunią eucharystyczną, wskazane, a nawet konieczne, w zgodzie z uzgodnieniami na temat rozumienia Eucharystii, osiągniętymi w oficjalnych dialogach kościelnych i odpowiadające już istniejącemu zbliżeniu Kościołów.

22. Wyrażenie gościnność eucharystyczna przekazuje pogląd, że pomimo iż komunia kościelna nie została jeszcze osiągnięta, to uzgodnienia w wierze doszły do takiego stopnia, że może być usprawiedliwione dopuszczenie do Eucharystii.

23. Gdy Sobór Watykański II stwierdza, że „nie można wszakże uznać udziału w świętych czynnościach (communicatio in sacris) za środek, który bez zastrzeżeń należałoby stosować dla przywrócenia jedności chrześcijan”, przyznaje jednak, że przynajmniej w niektórych okolicznościach może być on właściwie używany jako środek do przywracania jedności chrześcijan. Stanowi nawet, że „o konkretnym sposobie postępowania, z uwzględnieniem wszelkich okoliczności czasu, miejsca i osób, niech roztropnie zdecyduje miejscowy biskup” (Unitatis redintegratio 8). Stąd też z pokorą wyrażamy życzenie, aby miejscowy biskup rzymskokatolicki, czyniąc użytek z tej władzy, zdecydował z roztropnością, czy okoliczności są właściwe, aby uznać Eucharystie rzymskokatolicką, sprawowaną w wyjątkowym wypadku na konferencji IEF, za środek przywracania jedności chrześcijan, zapraszając naszych braci i siostry z innych Kościołów do stołu eucharystycznego.

III. Profetyczna odpowiedzialność IEF

24. Wielu z nas pochodzi z rodzin międzywyznaniowych, które próbują przeżywać swoje powołanie w świadomie ekumeniczny sposób. Wraz z innymi organizacjami ekumenicznymi podzielamy głębokie zaangażowanie społeczne i duchowe.

25. Jako ruch ekumeniczny Międzynarodowa Wspólnota Ekumeniczna (IEF) posiada szczególną odpowiedzialność profetyczną, aby przypominać, wzywać, a nawet formułować wyzwanie wobec naszych Kościołów, by pracowały w sposób bardziej skuteczny na rzecz widzialnej jedności Kościoła oraz aby żyły już dzisiaj Kościołem jutra, mocą Ducha Świętego.

IV. Streszczenie aktualnych stanowisk wyznaniowych i uzgodnień ekumenicznych

26. Dzięki przewodnictwu Ducha Świętego wiele dialogów dwu- i wielostronnych toczących się pomiędzy różnymi wyznaniami, doprowadziło do prawdziwie epokowego zwrotu: od „Komunii zamkniętej” do „Komunii otwartej” i „Komunii częściowo otwartej”. Przyjrzyjmy się rozwojowi sytuacji w trzech głównych gałęziach chrześcijaństwa w Europie.

A. Interkomunia i intercelebracja: Kościoły protestanckie, anglikańskie i starokatolickie

27. Pomiedzy głównymi wyznaniami protestanckimi (Ewangelicko-Luterańskie, Ewangelicko-Reformowane i Unijne) pełna wspólnota ołtarza i ambony została ustanowiona przez Konkordię Leuenberską (Leuenberg Concord, 1973) w której przezwyciężono poprzednie podziały.

28. Równie wielkie osiągnięcia stanowią Deklaracja z Meissen (Meissen Declaration, 1988) oraz Uzgodnienie z Porvoo (Porvoo Agrement, 1994) pomiędzy wieloma Kościołami anglikańskimi i luterańskimi.

29. Nastąpiło pewne otwarcie na polu interkomunii, pozwalające członkom innych wyznań, którzy są ochrzczeni, i którzy mają prawo przystępowania do Eucharystii w swoim własnym Kościele, na uczestniczenie w celebrowaniu Eucharystii wzajemnie z innymi.

30. Podobnie dokonuje się ciągłe otwarcie komunii Eucharystycznej poprzez intercelebrację, poprzez przyjmowanie duchownych (ministers) jako przewodniczących celebracji Eucharystycznej. Istniało to już pomiędzy anglikanami a starokatolikami od uzgodnienia w Bonn (Bonn Agreement 1931).

31. Po wydaniu dokumentu: Chrzest, Eucharystia i Posługiwanie duchowne (Baptism, Eucharist, Ministry, BEM, Lima, 1982) Światowej Rady Kościołów, nastąpiły różnorodne dwu- i wielostronne dialogi oraz dokumenty pomiędzy starokatolikami, anglikanami, metodystami, luteranami, reformowanymi oraz innymi, czego rezultatem było stopniowe otwieranie się na interkomunię.

B. Błogosławiony chleb przyjaźni: Kościoły prawosławne

32. W tradycji prawosławnej uczestnictwo nie prawosławnych w Eucharystii nie jest zasadniczo dozwolone, ponieważ Eucharystia zakłada normalnie pełną komunię kościelną. Każdy wszakże jest zaproszony do wzięcia udziału w Boskiej Liturgii i na zakończenie może otrzymać z rąk kapłana poświęcony chleb przyjaźni (antidoron).

C. Współudział w rzeczach świętych (communicatio in sacris): Kościół rzymskokatolicki

33. Kościół rzymskokatolicki podziela z innymi wyznaniami podstawowy pogląd, że komunia eucharystyczna jest powiązana z pełnią komunii kościelnej. Wraz z wydaniem Dekretu o Ekumenizmie (Unitatis Redintegratio, UR 1964) w czasie Soboru Watykańskiego II, Kościół rzymskokatolicki otworzył się bardziej niż kiedykolwiek na komunię z chrześcijanami innych wyznań i obudziły się w nim pragnienie i perspektywa komunii Eucharystycznej. Argumentacja dokumentu jest następująca:

34. „Ci bowiem, którzy wierzą w Chrystusa i w sposób właściwy przyjęli chrzest, trwają w jakiejś, choć niedoskonałej, wspólnocie (communio) z Kościołem katolickim” (UR 3).

35. „Chrzest zatem stanowi sakramentalny węzeł jedności między wszystkimi, którzy zostali przez niego odrodzeni. Jednakże sam chrzest jest jedynie zaczątkiem, jako że całą swoja istotą zmierza do osiągnięcia pełnego życia w Chrystusie. Chrzest więc prowadzi do pełnego wyznania wiary, do pełnego wcielenia w zgodny z wolą Chrystusa plan zbawienia, do pełnego wreszcie włączenia we wspólnotę eucharystyczną” (UR 22).

36. Zasady UR zostały rozwinięte następnie w Dyrektorium Ekumenicznym (1993) w następujący sposób: „Tak więc udział w działalności i zasobach duchowych powinien odzwierciedlać ten podwójny fakt: rzeczywistą komunię w życiu Kościoła, istniejącą już między chrześcijanami i wyrażającą się w ich modlitwie i kulcie liturgicznym; niepełny charakter tej komunii, ze względu na różnice wiary i sposobu myślenia, które są nie do pogodzenia z nieograniczonym udziałem w dobrach duchowych. Wierność tej złożonej rzeczywistości powoduje konieczność ustalenia norm udziału duchowego, uwzględniającego różnorodność sytuacji eklezjalnej, jaka istnieje między Kościołami i Wspólnotami eklezjalnymi, o które tutaj chodzi, tak by chrześcijanie właściwie oceniali swe wspólne bogactwa duchowe i nimi się cieszyli, ale byli też wyczuleni na konieczność przezwyciężenia istniejących jeszcze podziałów.” (DE 104.)

(Tłumaczenie: Katarzyna Kołodziej – Przemysław Kantyka)